Jurnalistika terminləri lüğəti

faktla rəyin fərqləndirilməsi

lat. factum – baş vermiş

1. Xəbərlərdə konkret faktla bu fakta aid qiymətləndirici müla­hizələrin oxucu (tamaşaçı, dinləyici) tərə­findən asanlıqla fərqləndirilə biləcəyi tərz­də verilməsini tələb edən peşə prin­sipi.

Prinsip auditoriyaya fakt barədə öz fikrini müstəqil surətdə formalaş­dırmağa imkan vermək, medianın ictimai rəylə manipulyasiya cəhdlərinin qarşısını almaq məqsədi güdür. F.R.F. jurnalistikada etik kodekslərin mühüm tələblərindən biridir. Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarında bu prinsip aşağıdakı formada əksini tapıb: «Yazıda şərhlər elə şəkildə ifadə edilməli­dir ki, oxucu onu xəbərdən, faktdan ayı­ra  bilsin, bunun məhz jurna­listin mövqeyi olduğunu anlasın».  Audi­to­r­iyanın etima­dı­nı yüksək qiymətləndirən KİV-in əksəriy­yətində xəbərlərdə rəy bil­di­rilməsinə, ümu­miyyətlə, qadağa qoyulur, xəbər mətn­lərinin linqvistik xüsusiy­yətlərinə diqqət yetirilir, rəy bildirən materiallar isə qəzet köşəsində, analitik məqalələrdə, TV və radioda – xüsusi rubrika altında, yaxud ayrıca proqramlarda verilir.

2. Diffamasiyaya aid məhkəmə iş­lərində iddiaya səbəb olmuş materiallar araşdırılarkən fakt­larla qiymətləndirici mü­lahizələr ara­sında ciddi fərq qoyulmasını tələb edən qayda.

Bu qayda ilk dəfə «Lingens Avs­triyaya qarşı» işi üzrə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin çıxardığı qərarda (1986) formalaşdırılıb. Məhkəmə «fakt» və «qiy­mət­ləndirici mülahizə» an­layışları ara­sın­da ciddi sədd çəkib, mü­əy­yənləşdirib ki, «fak­tın gerçəkliyini sübuta yetirmək olar, rəyin həqiqiliyini isə heç də həmişə sübut etmək olmur». Ca­vab­deh­dən qiymət­lən­dirici mü­lahizəsinin ger­çək­liyə uyğun­lu­ğunu sübuta yetirməyi tələb etmək yol­verilməzdir və Avropa kon­ven­siyasının 10-cu maddəsinin zəmanət ver­diyi ifadə azadlığının pozulması de­mək­dir.