aramey. manda – bilik, dərketmə, idrak
Eramızın əvvəlində Mesopotamiyada meydana gəlmiş, xristianlıq, iudaizm, zərdüştilik və qədim Babil dinləri ünsürlərinin qarışığından ibarət dini təlim.
M. Nur və Zülmət səltənətlərinin qarşıdurmasını ön plana çəkir. İşıqlı qüvvənin təcəssümü Manda de-Xayya (dinin adı da buradan götürülüb) sayılır. Həmin təlimə görə, dünya 4800 il mövcud olacaq və bu zaman yeddi dövrə bölünür. M. tərəfdarları Bibliya peyğəmbərlərindən yalnız Yəhyanı (İoann) həqiqi, İsa Məsihi (Yesua), İbrahimi (Abraham) və Musanı (Moseh) isə yalançı peyğəmbərlər hesab edirlər. Yayıldıqdan az sonra – I əsrdə süquta uğramış M. icmalarının əksəriyyəti dağılıb. Onun tərəfdarlarının çoxu manilərə qoşulub, kiçik bir qrupu isə hazırda İraq və İranda yaşayır.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğəti